AYÇİÇEĞİ TARIMI (Helianthus Annuus L.)
1. TANIMI VE ÖNEMÝ
Ayçiçeði memleketimizde son zamanlarda Eetimi son zamanlarda artmýþ tek yýllýk bir yaEbitkisidir. Bitkisel yaEEetimimizin %46’sý ayçiçeðinden karþýlanmaktadýr. YaE sývý olarak kullanýldýE gibi, margarinlerin yapýlmasýnda da kullanýlmaktadýr. KEpesi hayvan yemi, sap ve tablalarý ise yakacak olarak kullanýldýE gibi selEoz endEtrisinde de kullanýlmaktadýr. KEE%36 potasyum ihtiva eder ve gEre olarak kullanýlýr. Tanesi çerez olarak kullanýlýr.
2. ÝKLÝM VE TOPRAK ÝSTEKLERÝ
2.1 Ýklim Ýsteði
Ayçiçeði, kara iklim kuþaEnda ve ýlýman iklimin yaEþlý bölgelerinde de yetiþtirilebilmektedir. Kýsmen kuraklýða dayanýklý bir bitkidir. 4-6 yapraklý oluncaya kadar, ilkbaharýn geEdonlarýna dayanýr. Kurak bölgelerde sulanmalýdýr.
2.2 Toprak Ýsteði
Derin, rutubetli, organik maddelerce zengin topraklarda iyi yetiþir. Nehir kýyýlarý gibi alEiyal ve potasyumca zengin topraklarda verimi artar. Asitli topraklar ayçiçeði için elveriþsizdir.
3. YETÝÞME TEKNÝÐÝ
3.1 Ekim Nöbeti
Ayçiçeði, orabanþ zararý topraktan fazla potasyum (K) kaldýrýldýE için ayný tarlaya Et Ete ekilmesi iyi deðildir.
En çok uygulanan ekim nöbeti þöyledir. Sulanmayan bölgelerde buðdaygil (buðday, arpa, çavdar, mýsýr vs.)’nin arkasýndan ayçiçeði ekilir veya ayçiçeði ekilen tarlaya buðdaygil ekilir.
3.2 Çeþitler
GAP BKÝB’ca 1987-1992 yýllarý arasýnda Þanlýurfa Koruklu Araþtýrma Ýstasyonunda yaptýrýlmýþ olan denemeler sonucunda da Romson-59 (192.42 kg/da), Fundulea-206 (187.31kg/da), Sorem-80 (163.46 kg/da), Sunbred-254 (127.45 kg/da) gibi çeþitler önerilmektedir. Ayrýca bölgede bulunan Þanlýurfa Araþtýrma EnstitEE , sulu þartlarda TEk-Ay-1 ve G-3312 kurda ise V.8931 çeþitlerini önermektedir.
3.3 Toprak HazýrlýE
Ayçiçeði ekilecek tarla, sonbaharda 20-25 cm derinliðinde sEEmelidir.
Ýlkbaharda ise tarla otlu ise kazayaE veya diskaro ile 8-10 cm’lik bir sEEden sonra týrmýk veya sEgEile yElek iþlenerek tohum yataE hazýrlanýr.
3.4 Ekim
Ekim yöremizde I. EEde mart sonu ve nisan ayý baþýnda II. EE de haziran sonu temmuz ortasýna kadar yapýlýr. Ekim sýraya ve sýra arasý 70 cm, sýra Eeri 35 cm olacak þekilde yapýlmalýdýr. Dekara atýlacak tohum pinomatik mibzer kullanýldýEnda 500-600 gr, normal mibzer kullanýldýEnda 1.5-2 kg dýr. Ekim derinliði 4-6 cm olmaktadýr.
3.5 GEreleme
Uygulanacak gEre miktarý, 10 kg/da N, 8-10 kg/da P2O5. Azotlu gErenin yarýsý v fosforlu gErenin tamamý ekimle beraber, azotlu gErenin diðer yarýsý ise bitki 25-30 cm olduðunda uygulanmalýdýr.
3.6 Sulama
Sulama karýk metodu ile bitkinin ihtiyaE duyduðu zamanlarda yapýlmalýdýr. Bitki tabla teþekkElE çiçeklenme ve sE olumu devresinde suya oldukça duyarlýdýr. Bu devrelerde dikkat edilerek bitki 15-20 cm olduktan sonra 8 gEde bir sulanmalýdýr.
3.7 Bakým
Çapa, bitki 5-6 yapraklý (10-15 cm boylandýEnda) fazla derine inmeden uygulanýr ve ayný anda tekleme yapýlýr.
Çapa, bitki 25-30 cm olduðunda uygulanýr. Bu dönemde azotlu gErenin ikinci yarýsý uygulanarak boðaz doldurulmasý yapýlýr.
Çapa, ise çiçeklenmeden önce yapýlýr.
3.8 Hastalýklarý, Zararlýlarý ve MEadelesi
3.8.1 Hastalýklarý ve MEadelesi
Mildiyo (Plasmopara Halsedii): Sýcak ve rutubetli havalarda görEE. Bitkinin yapraklarýna arýz olur. Verim ve kaliteyi dEEE. Sýra Eerinde sýk bitki bulundurmamak gerekir.
Gri KE: Çiçeklenme devresinde zarar veren mantari bir hastalýktýr. Tablalarda gri ve siyah kE þeklinde lekeler meydana getirir. Olgunlaþmýþ tohumlarý çürEE. KElE tablalar kesip yakýlmalý, hasat ve harmaný yaEþlý mevsime býrakmamak gerekir.
3.8.2 Zararlýlarý ve MEadelesi
Orabanþ: Köklerin geliþtiði sýrada çimlenir. Kökler Eerine tutunarak beslenir. Demet halinde mor çiçekleri vardýr. Orabanþa dayanýklý çeþitler kullanýlmalýdýr.
Kuþlar (SýErcýklar, Serçeler, Kargalar): Ekilmiþ tohumlar ile yeni Ekmýþ filizlere zarar verirler. Serçeler sE olgunluðundaki daneleri yerler.
Hasat, Harman ve Saklanmasý
Hasat elle (býçak, orak vs.) veya biçerdöverle yapýlýr. En uygun hasat zamaný; tabla Eerindeki sarý çiçeklerin (Steril çiçekler) kuruyarak dökEmesi, saplarýn alttan itibaren 2/3 kýsmýndaki yapraklarýn kurumuþ olmasý, tabla arkasýnýn sarý-kahverengi bir renk almasý tabla ortasýna yakýn danelerin olgunlaþarak sertleþmesi ve tabii rengini almýþ olmasý en uygun hasat zamanýný gösterir.
Ayçiçeði olgunlaþýp hasat edildiðinde %15-20 arasýnda nem ihtiva eder.
Serilerek kurutulur. Daha sonra elle veya batozla daneler ayrýlýr. Daneler kalburdan geçirilir. Geçirme iþleminde tabla parçalarýnýn kalmamasýna özen gösterilmeli.
4. VERÝM
Kuru koþullarda ayçiçeði 100-150 kg/da, sulu koþullarda ise 250-400 kg/da EE alýnabilir. Dane miktarýna yakýn kurutulmuþ tabla, 2-3 katý kadar kuru sap ve kök elde edilir.
——————————————————————————–
